Żeńskie yōkai: Hannya, Yuki-onna, Kuchisake-onna i Jorōgumo

Hannya, Yuki-onna, Kuchisake-onna i Jorōgumo często trafiają do wspólnej kategorii „żeńskich yōkai”. To wygodne uproszczenie skrywa cztery różne historie: teatr Nō, tradycje związane ze śniegiem, miejską legendę z lat 70. oraz opowieści o zmiennokształtnych pająkach.

Cztery postaci kobiece, cztery różne źródła

Yōkai obejmuje rozmaite istoty, zjawy i niezwykłe zjawiska. Granice pojęcia są płynne. Kuchisake-onna może więc należeć do współczesnej kultury yōkai, a jednocześnie historycznie różnić się od postaci ze starszych opowieści.

Hannya: maska Nō, nie zwyczajny yōkai

Hannyę opisuje się często jako „kobietę zmienioną przez zazdrość w demona”. To punkt wyjścia, ale duże uproszczenie. Hannya jest przede wszystkim typem maski Nō przedstawiającej demoniczną kobietę lub mściwego ducha. Sama nie opowiada życia jednej konkretnej osoby.

Japan Arts Council wyjaśnia, że maski Nō dobiera się do roli, płci, wieku, sztuki i stylu wykonania.

Rogi, metaliczne oczy i otwarte usta tworzą gwałtowny wyraz. Kąt patrzenia i światło mogą jednak zachować ślad ludzkiego cierpienia. To napięcie tłumaczy siłę maski lepiej niż samo określenie „kobieca zazdrość”.

Sztuki, ekspresję i kolory omawia przewodnik po masce Hannya i legendach Nō.

Yuki-onna: kobieta śniegu ma wiele historii

Yuki-onna znaczy dosłownie „kobieta śniegu”. Występuje w tradycjach chłodnych regionów Japonii, z różnymi nazwami i zachowaniami. Może zabijać, sprowadzać z drogi, ostrzegać, poślubić człowieka albo zniknąć po złamaniu obietnicy. Żaden scenariusz nie opisuje wszystkich Yuki-onna.

Wersję literacką opublikował w 1904 roku Lafcadio Hearn, znany też jako Koizumi Yakumo, w Kwaidan. Baza referencyjna Biblioteki Narodowej Parlamentu pokazuje, że badacze odróżniają ten utwór od tradycji regionalnych i nadal dyskutują o jego dokładnym źródle.

Biel i błękit współczesnych prac przywołują zimno, ale nie dowodzą autentyczności folklorystycznej. Maski Dai Yokai interpretują śnieg i pękający lód. Nie odtwarzają konkretnej tradycyjnej maski japońskiej.

Przewodnik po Yuki-onna, kobiecie śniegu, omawia Hearna i kilka wariantów.

Kuchisake-onna: miejska legenda końca lat 70.

Kuchisake-onna, „kobieta z rozciętymi ustami”, należy do innego czasu niż Hannya i Jorōgumo. Jej obecna forma rozpowszechniła się w Japonii pod koniec lat 70. Zamaskowana kobieta zatrzymuje dziecko lub przechodnia, pyta, czy jest piękna, po czym pokazuje rozcięte usta. Odpowiedzi, broń i sposoby ucieczki zależą od wersji.

Badacz literatury ustnej Iikura Yoshiyuki wyjaśnia w Nippon.com, że pogłoska krążyła po dzielnicach, szkołach i kursach wieczorowych, zanim nagłośniły ją prasa i telewizja. Osłabła latem 1979 roku, lecz obraz postaci pozostał.

Zazdrosny mąż, nieudana operacja lub oszpecona kobieta nie stanowią pewnej biografii. To dodatki do legendy, która działa poprzez powtarzanie i zmianę.

Ruchoma szczęka kreacji Dai Yokai nawiązuje do momentu odsłonięcia twarzy. To interpretacja projektowa i kostiumowa, nie kopia dawnego przedmiotu. Przewodnik po Kuchisake-onna opisuje rozpowszechnianie pogłoski.

Jorōgumo: zmiennokształtny pająk opowieści Edo

Jorōgumo oznacza pająka, któremu opowieści przypisują przemianę. Może przybrać ludzką postać, oszukać kogoś, a potem ujawnić swoją naturę. Nie jest jedną kobietą z oficjalną biografią, lecz motywem literackim o wielu wersjach.

W badaniu Tsuchigumo sōshi: The Emergence of a Shape-Shifting Killer Female Spider z 2013 roku Noriko T. Reider analizuje nadprzyrodzonego pająka przybierającego kobiecą postać w średniowiecznej opowieści. Nazwy Tsuchigumo i Jorōgumo nie są automatycznie wymienne. Jorōgumo pojawia się na przykład na rycinie Toriyamy Sekiena w Gazu Hyakki Yagyō, wydanym po raz pierwszy w 1776 roku.

Zdjęcie przedstawia współczesną maskę Jorōgumo Dai Yokai, a nie dawną rycinę. Opowieści i tatuaż opisuje przewodnik po Jorōgumo, kobiecie pająku.

Co je łączy, a co dzieli?

Wszystkie wykorzystują ludzką powierzchowność, która nie zdradza wszystkiego. Maska, blada twarz, uroda lub kobiece ciało mogą skrywać przemianę, zagrożenie albo nadprzyrodzoną naturę. Dlatego postaci dobrze współgrają w ilustracji, tatuażu, kostiumie i współczesnych maskach.

Nie wynika z tego jeden przekaz o „lęku przed kobietami”. Hannya należy do określonego teatru, Yuki-onna do niebezpieczeństw i historii śnieżnych regionów, Kuchisake-onna do współczesnych pogłosek, a Jorōgumo do zwierzęcej przemiany i literatury fantastycznej.

Epoka, medium i funkcja są różne. Porównanie ma je ujawnić, nie wtłaczać wszystkiego we wspólną psychologię.

Nie myl gejszy, nadprzyrodzonej kobiety i yōkai

Gejsza jest zawodową artystką, nie duchem ani potworem. Białe twarze, fryzury i kimona współczesnego horroru mogą przywoływać tę estetykę bez czynienia z postaci historycznej gejszy.

Kobiecy duch nie zawsze jest yōkai, a Hannya nie przedstawia wszystkich żeńskich postaci Japonii. Precyzyjne słowa pozwalają rozdzielić zawód, teatr, lokalne wierzenia, miejską legendę i nowoczesną kreację.

Jak te figury inspirują współczesne maski?

• Hannya: rogi, otwarte usta, metaliczne oczy i napięcie twarzy.
• Yuki-onna: chłodna paleta, blada skóra, pęknięcia i wrażenie zamarznięcia.
• Kuchisake-onna: rozcięte usta, ruchoma szczęka i odsłonięcie twarzy.
• Jorōgumo: odnóża, sieci, pajęcze wzory i kontrast człowieka ze zwierzęciem.

Dai Yokai przetwarza te inspiracje w przedmioty do dekoracji, kolekcji, fotografii i lekkiego cosplayu. Bazy z PETG powstają w Bretanii. Wersje surowe wymagają przygotowania i wykończenia przez kupującego; wersje gotowe są ręcznie przygotowywane, malowane i wykańczane. Dostępne wykończenie opisano na każdej karcie produktu. Drobne różnice odcieni i wykończenia należą do tego procesu.

To współczesne interpretacje, nie przedmioty rytualne, dawne maski Nō ani reprodukcje muzealne.

Maski związane z tymi światami

Wybór obejmuje Hannyę, interpretację Yuki-onna, półmaskę Kuchisake, Geisha Horror i maskę Jorōgumo z ruchomą szczęką. Ta ostatnia jest współczesną interpretacją kobiety pająka.

Podsumowanie

„Żeńskie yōkai” łączy postaci, ale nie powinno zacierać różnic. Hannya pochodzi z Nō, Yuki-onna z tradycji śniegu, Kuchisake-onna ze współczesnej pogłoski, a Jorōgumo z opowieści o zmiennokształtnych pająkach. Porównanie zaczyna się od epoki i rodzaju narracji, przed symbolami i wyglądem.