Matthew Meyers Le livre du Hakutaku. Histoires de monstres japonais kan bij je passen als je belangstelling voor yōkai begint bij hun verhalen en afbeeldingen. Het exemplaar uit mijn kast dat je hier ziet, is de Franse uitgave van NuiNui. Dit artikel is Nederlandstalig, het boek is Franstalig. Het project roept een bruikbare vraag op: hoe komen uiteenlopende verhalen, beelden en overleveringen samen in een bestiarium?
Waarom de naam Hakutaku?
Op zijn website verbindt Meyer de titel met de legende van een encyclopedie die een wonderbaarlijk wezen aan een keizer zou hebben gegeven. Daarin stond volgens het verhaal kennis over bovennatuurlijke wezens. Hij gebruikt die vertelling om een lange praktijk in te leiden van het verzamelen en afbeelden van de geestenwereld.
De legende verduidelijkt het project: een bestiarium verzamelt en vertelt opnieuw. Meyers boek is daarmee niet zelf de legendarische encyclopedie. Het is een hedendaags werk binnen een geschiedenis van verzamelingen over bovennatuurlijke wezens.
Van verhalen naar geïllustreerde verzamelingen
Meyer beschrijft hoe kunstenaars putten uit verschillende materialen: overlevering, literatuur, oudere verhalen en vertellingen die tussen culturen opnieuw werden uitgelegd. Sommige yōkai ontstonden ook uit woordspelingen of onderwerpen die in een bepaalde periode leefden. Deze benadering richt de aandacht op de weg die figuren tussen bronnen afleggen, naast hun uiterlijk.
Het Engelse origineel, The Book of the Hakutaku, staat in zijn bibliografie onder 2018. Hij omschrijft het als een bestiarium met meer dan honderd geïllustreerde vermeldingen. Die omschrijving gaat over het oorspronkelijke project; op de foto hier staat de Franse uitgave. Beide titels helpen om het werk te herkennen en de edities uit elkaar te houden.
Een wezen lezen zonder zijn verhaal vast te zetten
Een mogelijke ingang tot een bestiarium bestaat uit drie afzonderlijke vragen: hoe wordt een wezen beschreven, welk verhaal hoort erbij en welke oorsprong kent dat verhaal eraan toe? Een opvallend uiterlijk trekt aandacht, maar verklaart niet de hele geschiedenis van een figuur. Onze uitleg over yōkai en Japanse folklore geeft enkele nuttige eerste onderscheidingen.
Om verder te zoeken kun je een naam noteren, samen met de verwijzing die bij een verhaal hoort, en dat spoor volgen. Zodra je een precieze historische vraag stelt, wordt de context van de bron net zo belangrijk als het monster. Zo blijven een overgeleverd verhaal, een variant en een recente interpretatie van elkaar te onderscheiden.
Monsters en geesten vragen om precieze woorden
Meyer noemt in zijn boekpresentatie monsters, geesten en spoken. Voor een gerichter onderdeel van dat onderwerp biedt onze gids over Japanse yūrei verdere aanknopingspunten. Woorden voor het bovennatuurlijke betekenen niet allemaal precies hetzelfde. Hun verschillen behouden helpt meer dan iedere figuur een demon noemen.
Het boek kan interessant zijn voor wie verhalen en hun vormgeving wil volgen. Om een bepaald kunstwerk te identificeren of een datering te onderbouwen, zijn aanvullende bronnen over dat werk of tijdvak nodig. Een bestiarium biedt een route door het onderwerp; andere naslagwerken kunnen specifiekere vragen beantwoorden.
Het Franse boek dat hier wordt getoond
Dit is Le livre du Hakutaku. Histoires de monstres japonais van Matthew Meyer, in het Frans uitgegeven door NuiNui. De editie uit 2020 is opgenomen in de aanwinsten van de bibliotheek van Villa Arson. De Franse titel, auteur, uitgever en taal identificeren het boek dat hier is geselecteerd.
Deze editie is in het Frans. Via deze link kan ik een commissie ontvangen. Vind deze editie op Amazon.fr (Frankrijk).
Verder met een andere invalshoek
Bij de boeken over yōkai uit mijn kast vind je ook een woordenboek van Mizuki en een boek over Japanse prenten. Die selectie toont andere richtingen, afhankelijk van je belangstelling voor een figuur, verhaal of afbeelding.
Een andere manier om gezichten ruimtelijk vorm te geven vind je bij de Japanse maskers van Dai Yokai, eigentijdse stukken die in Bretagne met de hand worden voorbereid, beschilderd en afgewerkt.
Bronnen
Matthew Meyers boekpresentaties; Villa Arson, aanwinsten van juni 2021, pagina 3.